Materiał edukacyjny. Tekst nie zastępuje diagnozy ani indywidualnej konsultacji ze specjalistą.
Kryzys psychiczny nie zawsze zaczyna się nagle. Często wcześniej pojawiają się sygnały, które łatwo wytłumaczyć przemęczeniem, stresem albo „gorszym okresem”. Warto je zauważyć, szczególnie gdy utrzymują się, nasilają lub zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Czym jest kryzys psychiczny?
Kryzys psychiczny to sytuacja, w której dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. Może być związany z utratą bliskiej osoby, rozstaniem, chorobą, problemami finansowymi, przemocą, przeciążeniem w pracy lub szkole, ale czasem pojawia się bez jednego łatwego do wskazania powodu.
Sam kryzys nie jest rozpoznaniem medycznym. Jest natomiast sygnałem, że człowiek potrzebuje większego wsparcia, odpoczynku, zmiany sytuacji albo profesjonalnej pomocy.
Sygnały, których nie warto ignorować
Do częstych sygnałów należą długotrwałe napięcie, rozdrażnienie, wycofanie z kontaktów, problemy ze snem, trudności z koncentracją, nagły spadek energii, poczucie bezradności oraz rezygnowanie z aktywności, które wcześniej były ważne. Mogą pojawiać się również dolegliwości fizyczne, takie jak kołatanie serca, bóle głowy czy brzucha.
Szczególnej uwagi wymagają zachowania autodestrukcyjne, samookaleczenia, nadużywanie alkoholu lub innych substancji oraz wypowiedzi o braku sensu życia.
Co można zrobić w pierwszej kolejności?
Warto powiedzieć komuś zaufanemu wprost, że jest trudno. Kolejnym krokiem może być ograniczenie na kilka dni części obowiązków, zadbanie o sen, regularne posiłki i kontakt z ludźmi. Takie działania nie zastępują leczenia, ale mogą zmniejszyć przeciążenie.
Jeżeli objawy utrzymują się lub narastają, dobrze skontaktować się z psychologiem, psychoterapeutą albo psychiatrą. Osoby dorosłe mogą również zgłosić się bez skierowania do Centrum Zdrowia Psychicznego działającego na ich obszarze.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, pojawiają się zamiary samobójcze albo osoba nie jest w stanie zadbać o własne bezpieczeństwo, należy potraktować sytuację jako pilną. Można zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do najbliższego SOR-u lub izby przyjęć szpitala psychiatrycznego.
Najczęstsze pytania
Czy kryzys psychiczny zawsze oznacza chorobę psychiczną?
Nie. Kryzys może być reakcją na trudną sytuację i nie musi oznaczać zaburzenia psychicznego. Jeżeli jednak objawy są silne, długotrwałe lub utrudniają życie, warto skonsultować je ze specjalistą.
Czy można pomóc sobie samemu?
Wsparcie bliskich, odpoczynek i uporządkowanie codzienności mogą pomóc, ale przy nasilonych objawach nie powinny zastępować konsultacji ze specjalistą.
Gdzie dorosły może zgłosić się bez skierowania?
Jedną z możliwości są Centra Zdrowia Psychicznego. W Punkcie Zgłoszeniowo-Koordynacyjnym można uzyskać ocenę potrzeb i informację o dalszej pomocy.
Gdzie szukać pomocy w nagłej sytuacji?
Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo zgłoś się do najbliższego SOR-u lub izby przyjęć. Dzieci i młodzież mogą skorzystać z bezpłatnego, anonimowego telefonu zaufania 116 111, działającego całodobowo.
Źródła i dalsza lektura
- Pacjent.gov.pl – Pierwsze objawy kryzysu psychicznego
- Ministerstwo Zdrowia – Centra Zdrowia Psychicznego
Więcej materiałów znajdziesz w sekcji Wiedza Fundacji Droga do Gwiazd.